19 Aralık 2025 tarihinde Bloomberg HT‘de yayınlanan Fokus programında, Reyhan Baysan ile gerçekleştirdiğimiz röportajda, güncel dış ticaret dinamiklerini, ihracatçıların merak ettiği ihracat bedelleri mevzuatını ve Türkiye’nin ihracat rekabetindeki son durumunu ele aldık. Bu kritik konulara dair merak edilen tüm soruları yanıtladık.
Aşağıda, programda detaylıca bahsettiğimiz ana başlıkları içeren metni bulabilirsiniz.
Ana Konular ve Dış Ticaret Dinamikleri
Türkiye ekonomisi için hayati önem taşıyan dış ticaret ve ihracat konuları her zaman gündemimizde olmalı. Röportajımızda, ihracat mevzuatının güncel çerçevesini ve firmaların uyum süreçlerini değerlendirdik.
İhracat Mevzuatında Dikkat Edilmesi Gereken 3 Temel Adım
Doğru mevzuat yönetimi, firmalara büyük avantajlar sağlar ve cezai yaptırımlardan korur. İhracatçıların mutlak suretle dikkat etmesi gereken üç kritik nokta şunlardır:
- Banka ve Gümrük Kayıtlarının Uyumu: Gümrük beyannameleri ile banka kayıtlarının eksiksiz eşleştirilmesi. Açıkta kalan gümrük beyannameleri cezai yaptırımlara neden olabilir.
- Bedellerin Doğru Yöntemlerle ve TL’ye Çevrilmesi: İhracat bedellerinin bankaya doğru yöntemlerle getirilmesi ve Türk lirasına dönüştürülmesi (ihracat bedelini yurda getirme yükümlülüğü). Bu, firmaların en çok zorlandığı alandır.
- İstisna, Terkin ve Mahsup Uygulamaları: Mevzuatta detaylandırılan bu kolaylaştırıcı adımların doğru kullanılması, sorunsuz bir süreç yönetimi için elzemdir.
İhracat Bedeli Getirme Kolaylıkları: İstisna, Terkin ve Mahsup
İhracat bedellerini ülkeye getirme yükümlülüğünde esneklik sağlayan bu üç uygulama, ihracatçılar için önemli avantajlar sunar.
- İstisna Uygulamaları: İhracat yapılan ülke bazında, bedelin tamamını veya bir kısmını getirme yükümlülüğünün esnetilmesi anlamına gelir. Bu, özellikle belirli coğrafyalara çalışan firmalar için büyük bir kolaylıktır.
- Terkin İşlemleri: Her gümrük beyannamesi bazında, ihracat yapılan ülkeden bağımsız olarak belli tutarlarda serbestçe kullanılabilecek kolaylık sağlayan tutarlardır.
- Mahsup Yöntemi: Hem ihracat hem de ithalat yapan firmaların, beyannamelerini eşleştirerek döviz getirmeden hesaplarını kapatmasıdır. Bu yöntem daha az firma tarafından kullanılmakla birlikte, belli kriterleri karşılayanlar için önemli bir avantajdır.
İhracat Bedelleri Ülkeye Nasıl Getirilir?
İhracat bedelinin ülkeye getirilme sürecinde ödeme yöntemi ve süreler kritik öneme sahiptir.
Ödeme Yöntemleri
En yaygın yöntem havale olsa da, mevzuat; nakit ödeme (belli şartlarla), yurt dışından çek, kredi kartı veya banka kredileri gibi farklı yöntemleri de kabul etmektedir.
Süreler
- Mal Mukabi (Vadeli) İhracatlar: 180 gün içinde dövizin ülkeye getirilip Türk lirasına dönüştürülmesi zorunluluğu vardır.
- Peşin İhracatlar: Süre 24 aydır. Bu süre içinde bedel karşılığı gümrük beyannamesinin düzenlenmesi gerekir.
Prosedürel Farklılıklar
Her şirket aynı prosedürlere tabi değildir. Özellikle serbest bölgeye ihracat yapanlar veya belli tutar/miktardaki kargo gönderileri olan mikro ihracat (ETGB) firmaları farklı ve daha esnek prosedürlere tabidirler.
Belge Yönetimi ve Destek Başvuruları
Belge yönetimi, ihracat sürecinin omurgasıdır. Gümrük beyannamesi, banka kayıtları ve ödeme kayıtlarının birbiriyle tam uyumu şarttır. Eksik veya hatalı belgeler, firmaların istisna veya desteklerden yararlanma hakkını düşürebilir.
İhracatçıya Can Suyu: Döviz Dönüşüm Desteği
Döviz dönüşüm desteği, devletin piyasadaki döviz talebini kontrol altında tutarken, ihracat bedelini ülkeye getiren firmaların olası kur zararlarını dengeleme amacı taşıyan önemli bir araçtır.
Destek Kapsamı ve Süreci
- Amaç: İhracatçıları kur zararına karşı korumak ve piyasadaki döviz oynaklığını azaltmak.
- Hesaplama: Döviz bozdurulduğu günkü Merkez Bankası döviz alış kurları üzerinden, Türk lirası olarak ödenir.
- Başvuru: İhracat bedelinin yurda gelip Türk lirasına çevrilmesi ve en önemlisi, gümrük beyannamesi oluşturulup kapatıldıktan sonra bankaya başvuru yapılması gerekir. En yaygın hata, beyanname oluşmadan başvuru yapmaktır.
Destekten Kimler Faydalanabilir?
Destekten faydalanabilecekler ve faydalanamayacaklar konusunda bazı istisnalar mevcuttur:
- Faydalananlar: Serbest bölgede faaliyet ruhsatı olan firmalar, hizmet ihracatçıları (geniş bir grup) bu destekten yararlanabilir.
- Faydalanamayanlar: Türkiye’ye fiilen mal girişi olmayan transit ticaret yapanlar, ihracat bedellerini yurt dışında tutanlar ve mahsup yöntemini kullanan firmalar destekten faydalanamaz.
Taahhüt İşlemleri
Destekten faydalanan firmalar, alınan destek bedelinin belli bir yüzdesini aşacak şekilde, belli bir süre boyunca (genellikle 1 ay) döviz satın almama taahhüdü verirler. Bu taahhüt; yatırım, ithalat, döviz kredisi faizi veya ana para ödemeleri dahil hiçbir alanda döviz satın almamayı kapsar.
Türkiye’nin İhracattaki Rekabet Gücü ve 2026 Beklentileri
Röportajın önemli bir bölümünde, Türkiye’nin uluslararası rekabet gücü üzerine odaklandık.
IMD verilerine göre Türkiye’nin rekabet sıralamasında gerilediğini görüyoruz (69 ülke arasında 67. sıra). Bu gerilemenin temel nedenleri şunlardır:
- Ekonomik Baskılar: Baskılanmış kur politikası.
- Maliyetler: Yükselen iş gücü maliyetleri ve yüksek finansman maliyetleri.
- Verimlilik: İş dünyası verimliliğinde ve finansmana erişimde yaşanan belirgin zayıflama.
Bu durum, üreticinin uluslararası piyasada rekabet gücünü zayıflatmakta, daha pahalı üretim ve daha düşük kar marjı ile satış yapma zorunluluğu doğurmaktadır.
2026 ve Sonrası İçin Çözüm Yolları
İhracatta rekabet gücümüzü yeniden kazanmak ve 2026 planlarını sağlıklı yapmak için atılması gereken adımlar nettir:
- Yüksek Kaliteli Mal Üretimi: Üretim kalitesini artırmak.
- Dijitalleşme ve İnovasyon: Başarılı Asya ülkelerinde (Singapur, Hong Kong) olduğu gibi, dijitalleşmeye ve inovasyona daha fazla yatırım yapmak.
Bu adımlar, Türkiye’nin yurt dışındaki ihracat gücünü artırmasında kilit rol oynayacaktır.
Siz de ihracat süreçlerinizde doğru mevzuat yönetimi ve desteklerden maksimum fayda sağlamak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
